Your guide: 
De speelwijze is eenvoudig en logisch en in een of twee spelletjes voldoende aan te leeren om met geoefende spelers te kunnen medespelen.
Het Kerstnummer van het tijdschrift Cinema & Theater, dat in december 1924 verschijnt, bevat een uitvoerig en goed geïnformeerd artikel over het nieuwe mahjongspel. De schrijver ondertekent met de initialen F. L. V. en is waarschijnlijk Ferdinand Louis Verster, directeur van Perry & Co.
Een spelletje Mah-Jongg in het schaftuurtje.
MAH JONGG - HET SPEL
Ongeveer anderhalf jaar geleden was het Mah-Jongg-spel in Nederland zoo goed als onbekend en thans verheugt het zich in een groote populariteit, zoo groot zelfs, dat het een ernstige concurrent geworden is van de meeste bekende kaartspelen en van bridge in het bijzonder.
Mah-Jongg is een Chineesch spel en ongetwijfeld heeft het typische uiterlijk er toe bijgedragen om de menschen er nieuwsgierig naar te maken, maar waar een speler in den beginne onder de mystieke charme van dit Oostersch spel komt, met de interessante steenen met geheimzinnige inscripties, de ongewone fiches en ongebruikelijke ceremoniën, blijft de belangstelling bestaan wanneer het nieuwtje er af is, door het boeiende van liet spel zelf, van het spel der Chineesche draken, het spel der duizend mogelijkheden, the Game of a hundred intelligences. Een spel, waarin gelegenheid bestaat de intelligentie tot uiting te doen komen, is een spel dat blijvende waarde heeft. Wat behoeft er trouwens meer voor Mah-Jongg gezegd te worden, dan dat het door hetzelfde ras gecreëerd is, dat ons het schaakspel bracht.
Musschen
Sinds 1850 schijnt het echter in China algemeen door de Chineezen gespeeld te worden. Iedere provincie had voor het spel een eigen uitspraak van den naam, die den Europeanen allen min of meer als Ma Dzjong in de ooren klinkt.
De Engelschen en Amerikanen in Shanghai gaven aan dezen klank de spelling Mah-Jongg. Een vertaling van dit woord kan niet gegeven worden, doch liet meest dicht bijkomende Nederlandsche woord zou zijn :"Musschen".
Mah-Jongg in het gezin met kaarten gespeeld.
Het Mah-Jongg-spel zelf, dat in China zeer algemeen gespeeld werd, vond geen ingang bij de daar wonende Westerlingen, omdat de steenen uitsluitend Chineesche teekens bevatten en aan het leeren van liet spel vooraf moest gaan het grondig leeren van deze vele en ingewikkelde teekens en waarschijnlijk zouden wij nog steeds dit mooie en interessante spel niet kennen, wanneer niet een Engelsch ingenieur Walker op liet idee gekomen was om de steenen te voorzien van Arabische cijfers en letters, om zoodoende met zijn vrouw en kinderen dit spel te kunnen spelen, en zij, die het Mah-Jongg-spel kennen, zullen kunnen begrijpen, dat het toen korten tijd duurde voor het spel bij alle Westerlingen daar groote populariteit verwierf. In die dagen bereikten van uit China en ook via Indië reeds enkele spelen Amerika en Europa. Gebrek aan goede handleidingen maakte echter, dat de spelen, die verzonden werden, door de ontvangers niet gebruikt werden, doch eenvoudig als onbegrijpelijke Chineesche curiosa werden beschouwd.
Babcock
De Amerikaan J. J. Babcock zag echter in een goede exploitatie van liet Mah-Jongg-spel een voordeelige zakelijke propositie en stichtte in 1920 de Mah-Jongg-Company of China, weldra
gevolgd door de Mah-Jongg Sales-Company of America. Een uitgebreide reclame-campagne gaf in korten tijd groote bekendheid aan het spel, terwijl de werkelijke waarde van het spel en zeer zeker ook de Oostersche charme, die er van uitgaat, zijn werk steunden.
De Amerikaan L. L. Harr, die in politieke en intellectueele kringen in China zeer goed ingevoerd was en reeds ruim twintig jaar dit spel met vooraanstaande Chineesche persoonlijkheden gespeeld had, schreef een zeer volledige handleiding, die behalve de officieele Chineesche spelregels ook vele voorbeelden en aanwijzingen voor het spel bevatte. Alles moest wijken voor Mah-Jongg, geen huis was compleet zonder Mah-Jongg-set, geen partijtje kon slagen, zonder dat er Mah-Jongg gespeeld werd. Plotseling wemelde het van Chineezen in Amerika en een nieuw beroep werd dat van Mah-Jongg leeraar, waarvoor liet noodig was een Chineesch costuum aan te schaffen, alleen maar zeer
verbasterd Engelsch te spreken en klanken uit te stooten, die voor Chineesch zouden kunnen door gaan en vooral buitensporig hooge lesgelden te vragen. Dat het in die dagen voor velen onmogelijk werd om Mah-Jong te spelen zonder mooien Chineeschien mantel aan, zal zeker geen verwondering baren. De Amerikaansche tijdschriften bevatten dan ook de noodige glossen op deze Mah-Jongg-Chineezen.
Het spel wordt ernstig gespeeld in Nederland.
In China ontstond een groote industrie van gegarandeerd antieke kleedingstukken. Een der gelijke overdreven rage kon het echter niet lang uithouden. In den winter van '22 op '23 kwam het spel naar Engeland, waar het vorig jaar vrijwel met Amerikaansche woede gespeeld werd, al was men daar dan ook eenigszins soberder in de verzorging der entourage. Mah Jongg-clubs verrezen als paddestoelen uit den grond en een Mah Jongg-League werd gevormd waarvan de bekende actrice Sybil Thorndike voorzitster werd. Ze schreef een voorwoord voor het officieele club-reglement. Uit dit voorwoord haalde Mr. van Rossem in zijn Surprise in de Haagsche Post van 6 Sept. 1924 reeds eenige dwaasheden naar voren.
Speelwoede
Frankrijk bleef niet achter en na een periode, waarin heel Parijs in 't teeken van Toet-ancamen stond, was deze afwisseling uiterst welkom en niet zoo zeer de groote speelwoede als de invloed op sieraden en kleding is daar opvallend. Hoeden werden gegarneerd niet Mah-Jongg-steenen, blouses geborduurd met Mah-Jongg-figuren, parapluiehandvatten, ook damestaschjes, cigarettenkokers, enz. alles toonde een Mah-Jongg decoratie. In Frankrijk en evenzoo in België behoort het tot de bon-ton een Mah-Jongg-spel te bezitten en te pronk te zetten; of er mede te spelen of er mede te kunnen spelen is bijzaak. Slechts de duurdere spelen worden daar verkocht en de goedkoope uitvoering als kaartspelen, geschapen voor liefhebbers met kleine beurzen, maar groote speelwoede is daar zoo goed als onbekend, terwijl deze vorm in Amerika, Engeland en bij ons juist zeer gewild is.
Wat ons land zelf betreft hoorde men hier het eerst iets over Mah Jongg in Februari 1923 , toen in de Haagsche Post in de vragenrubriek erover geschreven werd. De handel hield zich reeds met de exploitatiemogelijkheid bezig en in najaar van '23 bezat het spel reeds een betrekkelijk groote bekendheid. Op het oogenblik telt ons land een groot aantal zeer enthoesiaste spelers, dat zich met groote snelheid uitbreidt.
In de Scandinavische landen schijnt de ontwikkeling van het spel ongeveer gelijken tred houden met ons land.
De chinees die Mah-Jongg introduceert.
Onze Oostelijke buren zijn reeds eenigen tijd bezig met het fabriceeren van spelen, die leelijk en over het algemeen duur zijn. De moeilijkheid bij het invoeren daar van luxe-artikelen schijnt het echter noodzakelijk te maken deze spellen in eigen land te fabriceeren. Het buitenland is over het algemeen niet van deze Europeesche spelen met een volkomen gebrek aan Oostersch uitzien gediend, waardoor voor dit spel uitsluitend in het eigen land naar een afzetgebied gezocht moet worden, met het gevolg dat de fabrikanten een zeer krachtige reclamecampagne daar zijn begonnen.
Wordt het den handelaren in Duitschland door hun regeering lastig gemaakt, in andere landen ondervindt men weer moeilijkheden van anderen aard. Een handel met een land als China, vanwaar goederen ongeveer anderhalve maand onderweg zijn, en de levering zelf ook niet al te vlug gaat, brengt verschillende eigenaardige bezwaren met zich mede. De mentaliteit van den Chinees bevordert een gemakkelijken gang van zaken ook niet direct. Men vertelt hoe een Chinees een zekeren prijs noteerde per spel, maar bij een aanvraag voor eenige honderden spelen, den prijs ongeveer verdubbelde niet omdat hij winst wilde slaan uit het goede artikel, maar omdat aan die groot-fabricatie voor hem veel meer moeite verbonden was. Eenige Amerikanen en Engelschen hebben de regeling der productie in handen genomen, en al moet het geheele spel nog steeds met de hand gemaakt worden en is het gebruik van machines onmogelijk, toch wordt door goede leiding een veel vluggere aflevering mogelijk.
Chinese arbeiders zagen runderbeenderen tot mahjongstenen.
Tot dusver de geschiedenis en ontwikkeling en nu een beschrijving van het speelmateriaal.
Een Chineesch Mah-Jongg-spel is geborgen in een kistje met 5 laatjes, vier hiervan bevatten de steenen, terwijl het vijfde de fiches, dobbelsteenen en winddoos bergt.
Ivoor
De steenen hebben een grootte van ongeveer 2 bij 3 cm., met een dikte, die varieert van een tot anderhalven centimeter, ze zijn gemaakt van bamboe met een bovenkant van been of ivoor, die met een zwaluwstaart in het bamboe ingelaten is. In de bovenzijde is de teekening gegraveerd in meerdere kleuren. Eenvoudig uitgevoerde spellen hebben slechts een zeer dunne bovenlaag van been, duurdere exemplaren zijn gemaakt, met een dikker stuk been, dat bovendien ook beter is uitgezocht, blanker is en waarvan de graveering meer is verzorgd. Mooier is nog het spel met ivoor, terwijl bij de allerkostbaarste spellen de steenen zijn ingelegd met edelsteenen, jade of parelmoer. De hoogste prijs gevonden in een Amerikaansche catalogus bedroeg 500 dollar, en alhoewel dit voor onze begrippen al reeds een buitensporig hooge prijs is, schijnt men in China veel meer aan dit spel ten koste te leggen.
Van deze steenen zijn er 144 in het spel, hierbij zijn 8 de seizoenen, die door goede spelers niet gebruikt worden, maar om hun fraaie teekening steeds de aandacht trekken.
Er blijven dus nu voor serieus spel 136 steenen over. Daar echter iedere steen 4 maal in het spel voorkomt, gaat het om het onderscheiden van 34 steenen. Hierbij zijn van Teekens, Bamboe en Kringen ieder 9 steenen, 3 Draken en 4 Winden.
Het zagen van het hout voor de Mah Jongg-kistjes.
De teekensteenen dragen bovenaan de Chineesche cijfers, van l tot 9, waaraan de Arabische echter toegevoegd zijn, terwijl onderop iederen steen liet Chineesche teeken voor 10.000 staat. Deze steenen heeten in het Engelsch characters, hetgeen met teekens wel goed vertaald is, maar de oorspronkelijke aanduiding is niet geheel juist. Men hoorde ze spreken van cijfers en wanneer men nu spreekt. van teeken 6, bedoelt men den steen, waarop staat het cijfer 60.000.
Vogel
De bamboesteenen dragen de afbeeldingen van stukjes bamboe met de karakteristieke geledingen. Het aantal stukjes geeft het nummer van den steen aan, terwijl bovendien weer een Arabisch cijfer is toegevoegd. De bamboe één is op speciale wijze gegraveerd en draagt de afbeelding van een vogel of van de bamboevrucht.
De Kringensteenen dragen hun aantal in kleine cirkeltjes, terwijl de kringen één een grooten en zeer zorgvuldig versierden cirkel heeft.
Na deze drie soorten, de Teekens, Bamboes en Kringen volgen de Draken en Winden.
Van de Draken zijn er drie n.l. de Groene Draak, de Roode Draak en de Witte Draak.
De witte draak is geheel blanco; de groene draak bevat een groen, de roode een rood ornament.
De Winden-steenen zijn gegraveerd met de Chineesche aanduiding voor iederen wind, terwijl de steenen voor ons herkenbaar gemaakt zijn door de toevoeging der eerste letters van de Engelsche benamingen, E, S, N, W.
Behalve deze 4 x 34 verschillende steenen en de seizoenen, bevat het spel fiches, dobbelsteenen en winddoos, die ook ieder voor zich weer de moeite van een beschrijving waard zijn.
De bij het origineele Chineesche spel behoorende fiches hebben den vorm van lange, dunne staafjes. Zij zijn gemaakt van been en gemerkt naar hun waarde resp. 500, 100, 10 en 2.
Verder bevat het spel dobbelsteenen, die slechts in het begin van liet spel even noodig zijn en verder niet meer gebruikt worden.
Winddoos
Dan is er nog de winddoos, die in het begin van het spel gebruikt wordt ter aanduiding van de plaatsen van de spelers. Deze winddoos bevat 4 kleine ronde schijfjes, gemerkt met dezelfde teekens als voorkomen op de Windensteenen, vaak ook met toevoeging van de Engelschen letters. De winddoos zelf is cylindervormig, heeft een fraai geornamenteerd deksel, terwijl de bodem in het midden een opening vertoont. Liggen de schijfjes in de winddoos, dan is steeds een door de opening zichtbaar.
| Chineezen spelen met de steenen in hun zak en door voelen met den pink constateeren welken steen zij te pakken hebben. |
Behalve het hier besproken materiaal wordt bij een Mah-Jongg-spel meestal gebruikt een stel Mah-Jongg-latten. Dit is een westersche vinding. De latten worden gebruikt om daarop de steenen te zetten. Zij hellen iets achterover, zoodat over het algemeen het licht beter er op valt en de steenen gemakkelijker te overzien zijn.
Het feit dat uit China geen latten tot ons gekomen zijn, komt doordat de Chineezen over het algemeen spelen met de steenen in hun zak en door voelen met den pink constateeren welken steen zij te pakken hebben.
Ten slotte dan nu het een en ander over het spelen. Het Chineesche Mah-Jongg-spel, gespeeld door Chineezen is een gokspel, waarbij niet op goed spel, doch alleen op winst gelet wordt, zooals dit in het karakter van den Chinees past.
De Westersche speelwijze legt zich echter over het algemeen veel meer toe op een serieus spel, waarbij men veel aandacht besteedt aan de wijze waarop gewonnen wordt en dat hierin nogal eenige speling zit, blijkt wel daaruit, dat het puntenaantal van den winnaar kan varieeren van 22 tot 350.000 punten en het is juist wanneer men let op de wijze waarop gewonnen wordt, dat de fijnheid van het spel naar voren komt.
Partners
Mah-Jongg heeft het voordeel dat het gespeeld wordt door 4 personen, die ieder voor zich spelen zonder partners en waarbij dus spelers geheel voor eigen rekening werken, en niet zooals bij bridge en andere kaartspelen het risico dragen van hun partners of zoo men een slechten partner treft, door dezen gedupeerd wordt.
De speelwijze is eenvoudig en logisch en in een of twee spelletjes voldoende aan te leeren om met geoefende spelers te kunnen medespelen. Wij zouden hier een vergelijking kunnen treffen met dammen. De theorie van het spel en het eenvoudige spelen leert men in zeer korten tijd. Voor men het spel echter in zijn geheel meester is vereischt groote oefening en ondervinding. Volgt men echter een handleiding met het spel op den voet, zoo kan men dit zeer zeker en zeer gemakkelijk zonder hulp van kenners leeren.
Is men dan zoo ver, dat men het spelen kan, dan moet ieder ander spel hiervoor wijken en wordt men bevangen door de Mah-Jongg koorts en wil niets anders meer spelen.
De groote vlucht die dit spel genomen heeft, blijkt wel uit een bericht uit Peking in de N.R. Courant. Men schrijft hoe er in 1918 slechts 1 Mah-Jongg fabriek te Nangking bestond, terwijl er nu reeds 11 zijn. Het Handelsblad becijferde in den afgeloopen zomer den totalen export van Mah-Jongg-spelen uit China op rond zes millioen gulden.
F. L. V.
Met dank aan Jac. D. van Niehof, IJsselstein en Adrie van Geffen, Rotterdam..
Het mooiste en opwindendste spel ter wereld