Your guide: 
Confucius speelde Mah-Jongg ter afwisseling zijner philosophische overpeinzingen.
Het Handelsblad van 26 juli 1924 wijdde een lang artikel over het nieuwe Chinese spel dat zo'n furore maakte in Nederland.
Mah-Jongg
Omtrent de herkomst van het spel verkeert men in het onzekere. Vijf jaar geleden was het buiten China nog onbekend. Thans volgt het als gezelschapsspel onmiddellijk op bridge en dreigt het dit zelfs te overvleugelen.
Dertig jaar geleden was in China Mah-Jongg nog weinig bekend, ondanks dat het thans door enthousiasten (lees fabrikanten en exporteurs) wordt aangeboden als het spel, dat Confucius speelde ter afwisseling zijner philosophische overpeinzingen.
Ofschoon het onmogelijk is, dit met zekerheid te zeggen, zijn er toch velen, die twijfelen, of de generatie vóór de tegenwoordige ooit van het spel heeft gehoord. Sommigen gelooven dat het ontdekt is door een armen geleerde, die van zijn vondst slechts korten tijd geleden afstand heeft gedaan.
Zakenlieden zwijgen
Deze inlichting is echter voor het buitenland niet populair genoeg; vast staat, dat de zakenlieden een dergelijken oorsprong van het spel nimmer naar voren hebben geschoven, waar zij er immers de voorkeur aan geven, te speculeeren op de fantasie van het groote publiek.
Een ander verhaal vermeldt zelfs, dat 3000 jaar geleden enkele visschers van Ningpo het spel uitvonden om zeeziekte te verdrijven. Lang vóór de dagen der suggestie en autosuggestie zouden deze eenvoudige lieden hebben geloofd, dat zeeziekte kon worden voorkomen door het afleiden der gedachten. Intusschen vertelt deze lezing niet, of het spel van invloed was op de vangst, maar het zou geheel in den geest van het verhaal zijn om te beweren, dat de huidige toestand, waarin de Chineesche visscherij zich bevindt, wijst op het feit, dat de visschers te veel door het spel worden geabsorbeerd, zooals immers ook in deze dagen in China geldt, dat een groote vaardigheid in het spel zou wijzen op een slecht bestede jeugd.
Generaal Mah
Verschillende Chineesche standen schijnen anders een aandeel te hebben gehad in deze bijzondere uitvinding. Er gaat n.l. ook een verhaal, dat een soldaat de schuldige zou zijn. (,,Jongg" beteekent ,,generaal" en ,,Mah" zou zijn naam zijn.) Generaal Mah leefde tijdens de Ming-dynastie (1368 - 1643). Er wordt verhaald, dat hij het spel invoerde, om zijn soldaten tijdens den velen vrijen tijd rustig bezig te houden.
Deze lezing heeft een air van geloofwaardigheid, voornamelijk door de détails, welke tot haar staving worden aangevoerd. De namen der verschillende spelen hadden een militaire beteekenis. Oost, West, Noord en Zuid sloegen op de poorten der met muren omgeven Chineesche stad. "White dragoon" vertegenwoordigde den hoed van den generaal, welke in die dagen wit was. "Bamboo" beteekent pijl, "circle" was het doel van den pijl, enz.
Ondanks deze verhalen blijft de oorsprong van het Mah-Jongg-spel in duister gehuld; zeker is het, dat de oude Chineesche geschiedschrijvers, de meest nauwgezette van hun tijd, ons er niets van verhalen.
Groote vraag
Eén ding staat vast: Het veroverde China, zoowel als het, buitenland, in één slag en moderne ondernemingsgeest slaagde er al spoedig in, een groote vraag naar het spel te scheppen, vooral in Amerika, (hetgeen moge blijken uit het feit, dat de uitvoer in Shanghai alleen in 1921 bedroeg 54.000 TIs, die in 1922 265.000 Tls, in 1923 ca. 1.700.000 Tls, terwijl men veilig mag aannemen, dat de totale export uit China in laatstbedoeld jaar zal hebben bedragen rond 3.600.000 Tls ( ca f. 6.000.000). Gezien daarenboven het feit, dat de aanschaffing van één of meer Mah-jongg-spelen als aandenken uit China slechts zelden door touristen wordt vergeten, is dit cijfer zeer zeker niet geflatteerd.
Gedurende de laatste 20 jaren werd Mah-jongg in elke stad van de Yangtse-delta en in vele andere Chineesche steden gefabriceerd; het eenige afzetgebied was de Chineesche bevolking van de stad zelf. Vreemdelingen, die ettelijke jaren in de binnenlanden van China hebben doorgebracht, waren de eersten, die Mah-Jongg introduceerden als zijnde interessanter dan bridge en het was tengevolge van hun propaganda in de verdragshavens, dat hun landgenooten, welke niet in zoo nauw contact kwamen met de Chineesche bevolking, liet spel leerden kennen en het overbrachten naar Amerika en Europa.
Cijfers aangebracht
Deze vreemdelingen leerden het met Chineesche "sets", wat, gezien de meestal geringe kennis der Chineesche karakters, nogal moeilijkheden met zich bracht. Met de vraag naar spelen door buitenlanders kwam echter tegelijkertijd de wenschelijkheid naar voren om dezen het leeren van het spel te vergemakkelijken, door de spelen grooter te maken en er cijfers op aan te brengen. Fabrieken werden geopend in Shanghai, Soochow, Ningpo en Hankow om aan deze stijgende vraag te kunnen voldoen; het middelpunt voor den export is Shanghai.
De Mah-jongg handel is moeilijk en vereischt bijzondere kennis en langdurige ervaring, waar de exporteur volledig op de hoogte moet zijn met de qualiteit der gebruikte grondstoffen. Het keuren van bamboe moet b.v. uitsluitend door experts geschieden; 4 of 5 stukken bamboe mogen er voor den oningewijde hetzelfde uitzien, voor den expert vertegenwoordigen zij ieder op zichzelf een klasse. Daarenboven schuilt er een groot gevaar in wormstekig bamboe, hetgeen voorkomt wanneer het niet in de juisten tijd van het jaar is gesneden.
Alleen scheenbeenderen
Een andere moeilijkheid is de beensoort, die wordt verwerkt. Alleen scheenbeenderen (dus ronde beenderen) komen in aanmerking. Daarenboven moet het van een bepaald soortelijk gewicht zijn en een zeker percentage vet bevatten. Deze industrie is dan ook oorzaak van de omstandigheid, dat de prijzen dezer beenderen thans 100—200 % hooger zijn dan 2 jaar geleden.
Eén ton voorpooten van koeien levert materiaal voor 180 sets, terwijl 225 sets komen uit een ton achterpooten. Van deze eerste 180 sets kunnen hoogstens 10 sets worden gefabriceerd met een maximum beendikte; dit dikkere materiaal zit uitsluitend uitsluitend aan de voorpooten.
De Mah-Jongg fabrikant is niet de eigenlijke producent, hij voegt meestal slechts de producten van ander fabrikanten te zamen.
Uiterst primitief
Wat de fabricatie betreft, diene het volgende:
Het bamboe moet ongeveer 18 maanden oud zijn, vóórdat het voor het gebruik geschikt is, terwijl het been op bijzondere wijze wordt geprepareerd. Wanneer de benoodigde stukjes zijn gesneden en gevormd, worden zij vast gemaakt op de vlakke zijde van het stukje bamboe. Na een volgend vormproces worden de dekstukjes gepolijst. Zooals alle behandelingen, gaat ook het polijsten snel, doch uiterst primitief; met een stukje schuurpapier wordt de eerste ruwheid weggenomen, dan wordt met een stuk ruwe vischvin de bewerking voortgezet, terwijl de finishing touch wordt aangebracht met een stukje bies.
Het graveeren van de karakters geschiedt met de hand, behalve de “circles", welke met een boor worden aangebracht. Ten slotte worden voor het kleuren hoofdzakelijk binnenlandsche, zelden anyline-kleurstoffen, gebruikt, waarna het beenstukje wordt afgeschrapt met een beiteltje en opnieuw wordt gepolijst.
De stukken zijn thans gereed om met de andere benoodigdheden (w.o. de fiches) te worden verpakt in daartoe in afzonderlijke fabrieken gemaakte kistjes.
Weinig ivoren spellen
In tegenstelling met de dikwijls geuite veronderstelling, worden slechts weinig ivoren spellen vervaardigd. Een ivoren spel zal in China moeten kosten ongeveer $ 150—300 (ongeveer ƒ 200—100), een beenen spel ongeveer $ 10 (pl.m. ƒ 13—14). Er zijn echter spellen, vervaardigd van bijzondere beensoort en deze zijn uiteraard duurder.
Experts in China beweren, dat slechts één gevaar de populariteit; van het spel en daarmede den bloei dezer industrie bedreigt en wel het eventueel in zwang komen van mogelijke verbeteringen. Zooals zooveel voorkomt, wanneer een spel de wereld verovert, is er geen gebrek aan personen, die beweren, een betere spelwijze te hebben gevonden.
Vereeniging opgericht
Enthousiaste spelers, die het spel rechtstreeks leerden van de Chineezen, constateeren, dat de belangstelling groeit met de vaardigheid en de kennis van het spel, op dezelfde wijze, als dit met schaken heb geval is. Het origineele spel telt vele liefhebbers, vooral in Engeland en Amerika; er is zelfs in laatstbedoeld land een vereeniging opgericht om het spelen van Mah-Jongg aan te moedigen en zoo noodig te standariseeren.
Niet, dat er slechts één methode is om Mah-jongg te spelen; het spel, evenals de naam, varieert al naar de streek van herkomst, doch slechts in kleinigheden. Waarschijnlijk zijn de eerste spelregels uitgegeven door den heer J. Babcock (ook in het Nederlandsch vertaald), die daarmede het spel in Europa ingang heeft doen vinden.
De oorspronkelijke en juiste naam van hat spel is niet bekend. Voor zoover met zekerheid iets te zeggen valt, is de naam ,,Mah Choh", of ,,musch", waarvan de herkomst ook aan de Chineezen onbekend is. Waarschijnlijk werd de naam er aan gegeven, omdat het geluid van een zwerm musschen veel gelijkt op het tikken van de steenen, wanneer het spel door Chineezen zeer snel wordt gespeeld.
Verschillende naam
Verschillende dialecten hebben voor het spel een verschillende naam. Men noemt het „Mah Chiao", ,,Mah Cheuk", ,,Mah Diao", ,,Mah Juck". Het wordt verschillend geschreven, doch do meest gebruikelijke is “Mah-Jongg", uit te spreken ,,Mah Jang'' (dch) ; een betere aanduiding zou nog zijn „Mah Chang" (Tch).
Met dank aan Jac. D. van Niehof, IJsselstein.
Het mooiste en opwindendste spel ter wereld