Your guide: 
Negen stappen nodig voor
één zilveren mahjongsteen
Een massief ziveren mahjongsteen maak je niet zomaar. Het vraagt om veel geduld, precisie en vakmanschap. Gemiddeld vergt een zilveren steen meer dan acht arbeidsuren. Maar er verstrijkt veel meer tijd omdat een steen heel wat processen moet ondergaan.
Kijk mee in de zilveren kraamkamer van goudsmid Janny Adelaar.
Concentratie bij goudsmid Janny. Graveren is precisiewerk.
Het atelier van Janny Adelaar lijkt vooral op een heiligdom, overgoten met serene rust. Het ligt fluisterstil aan de groene rand van zilverstadje Schoonhoven. Soms dartelt het geluid van een weidevogel binnen maar meestal werkt Janny in absolute stilte aan haar chef d'oeuvre. Geen radio, geen afleiding. Alleen opperste concentratie.
Het maken van een massief zilveren mahjongspel is precisiewerk. Een mahjongsteen doorloopt vele bewerkingsfasen voordat hij kan liggen pronken, dof glanzend en trots van schoonheid.
Moedersteen van zilverplaat
De holle moedersteen
1. Janny Adelaar begon haar immense karwei met het maken van een steen van zilverplaat op het formaat, dat zij voor ogen had. Daarbij moest ze er rekening mee houden dat een steen twee keer gaat krimpen tijdens het werkproces. Die eerste steen moest dus wat groter zijn dan de uiteindelijke steen, maar dat is een kwestie van berekenen. De moedersteen meet 33,0 x 23,0 x 11,6 mm, de uiteindelijke stenen zijn 30,0 x 20,9 x 8,4 mm.
Deze steen is dus hol van binnen, maar de stenen van haar mahjongspel zijn van massief zilver. ‘Hol is te licht voor een steen’, vindt Janny. ‘En nog meer werk, denk ik. Als je soldeert aan zilver dan komen door verhitting metalen vrij, die in het zilver zitten, de zogenaamde huidvlekken. Nou, je bent niet jarig om die allemaal weg te moeten halen. Dat is echt niet leuk meer. Maar hol vond ik niet zo echt. Voor mijn gevoel moet een mahjongsteen massief zijn.’
Een mal van silicoon
Een siliconen mal
2. Van de holle steen heeft Janny vervolgens een siliconen mal laten maken.
Een steen van was
Onbewerkt wasmodel
3. Uit die mal worden modellen van was gegoten, die glad zijn aan beide kanten. Een gietkanaaltje zit er als een stengel aan, handig om de steen aan vast te houden en noodzakelijk bij de verdere bewerking.
Janny Adelaar graveert een afbeelding in een wasmodel.
Gegraveerd wasmodel
Bewerkt wasmodel
4. Het wasmodel gebruikt Janny om de afbeelding aan te brengen. Ze tekent op het was een afbeelding (in dit geval de Oostenwind) en steekt die vervolgens uit met een graveersteker. Dat is een heel precies werkje. Maakt ze een fout dan is het model verpest en moet ze opnieuw beginnen met een nieuw wasmodel.
Afgietsel van zilver
Voor het eerst is de steen van zilver.
5. Als Janny tevreden is over haar graveerwerk laat ze het wasmodel afgieten in zilver. Tijdens dit proces gaat het wasmodel verloren. Het afgietsel is vrij grof. Janny gaat daarom het afgietsel met de hand vijlen en schuren tot het helemaal glad is. De mahjongstenen worden dof glanzend om praktische en esthetische redenen. Zouden ze hoogglans gepolijst zijn, dan zie je elke vinger erop en zou de uiteindelijke afbeelding ook minder duidelijk zijn.
Tenslotte brengt Janny nog een mooi facetje aan en dan heeft ze eindelijk een moedermodel, dan is de steen gereed voor een volgende bewerking.
Mal van rubber
Een rubberen mal
6. Van het moedermodel laat Janny vervolgens een rubberen mal gieten. Uit die rubberen mal kan een onbeperkt aantal stenen gegoten worden, in zilver of een ander edel- of onedel metaal. Voor haar spel laat Janny van iedere steen vier exemplaren gieten, uitgezonderd de bloemenstenen.
Uiteindelijk zal Janny beschikken over 34 mallen voor de gewone stenen en acht voor de bloemenstenen.
Kaal afgietsel
Het afgietsel is geschuurd en gevijld
en klaar om gelakt te worden.
7. De rubberen mal brengt een afgietsel voort. Dat moet opnieuw geschuurd en gevijld worden en vaak ook nog eens met de graveersteker bewerkt, want er blijven soms ontsierende braampjes achter. Soms ook dreigen afbeeldingen of cijfers door het schuren en vijlen onduidelijk te worden en moet de graveersteker er opnieuw aan te pas komen.
Drie keer lakken
De steen is nu één keer gelakt.
8. Als het zilver klaar is, wordt de steen nog drie keer gelakt. Janny vult de afbeelding in met verf en strijkt die dan af, maakt de steen schoon en laat hem drogen. De procedure wordt twee keer herhaald. Daarna wordt de volgende kleur aangebracht op dezelfde manier. Een verflaag moet minstens een halve dag drogen.
Na drie keer lakken is de steen
eindelijk klaar.
Zo, de mahjongsteen is na zo’n acht werkuren eindelijk klaar. Janny heeft er uiteindelijk voor gekozen de cijfers en letters niet in te vullen met lak. Het zou afleiden van de afbeelding, vindt ze.
Een complete kong
De complete reeks groene draken
Vier schoonheden op een rij! De massieve stenen zijn gemaakt van 1-ste gehalte zilver (925) en wegen ongeveer 60 gram per stuk. Je kunt bij Janny ook je favoriete mahjongsteen in zilver bestellen voor € 250.- per stuk.
Een afgietsel in 14 karaat goud is ook mogelijk. De prijs hiervoor is afhankelijk van de goudkoers, dit is een zogenaamde dagkoers. De prijs voor een 14 krt. geelgouden steen bedraagt nu ongeveer € 3000,-
Ook in hoogglans gepolijst brons ziet het spel van Janny er prachtig uit. Een dergelijk spel kost, geheel compleet, € 13.000.-
Naar de keuring
Vijf keurmerken op iedere steen.
9. De laatste handeling is het aanbrengen van maar liefst vijf keurmerken. De tekens zijn niet altijd even duidelijk omdat ze met de hand ingeslagen worden. Het keuren van de stenen vindt plaats bij Waarborg Holland te Schoonhoven. Van links naar rechts: Janny’s Meesterteken, het Gildeteken, van het Schoonhovens goud en zilver gilde St. Eloy, het gehalte teken (1-ste gehalte 925) in de vorm van een recht opstaande leeuw, het Waarborgteken van Gouda, en de jaarletter, die dus ieder jaar weer anders is.
Een feestje
De groene draak lonkt verleidelijk in een feestelijk doosje.
Het mooiste en opwindendste spel ter wereld